Działy

  Dział Historii

  Dział Sztuki

  Dział Etnografii

  Dział Archeologii

  Dział Naukowo - Oświatowy

  budynki gospodarcze

  park zabytkowy

Zamek Książąt Mazowieckich

Zbudowany został na bagnach, w zakolu rzeki Łydyni, jako nizinny zamek obronny w drugiej połowie XIV w.

Rzeka otaczała go z trzech stron; północnej, wschodniej i południowej. Od strony zachodniej przekopano dodatkowo fosę. Inicjatorem budowy i fundatorem zamku był książę Janusz I (1379-1429), który w 1400r. przeniósł tu miasto i potwierdził jego przywileje.

Zamek został wzniesiony na planie prostokąta o wymiarach 48 x 57 m, zorientowany z północy na południe i pierwotnej wysokości 5 m.. Od strony południowej wstawiono dwie cylindryczne wieże, które równały się początkowo wysokości murów. W baszcie zachodniej mieścił się arsenał broni, wschodnia służyła za więzienie. Od strony południowej, między wieżami znajdowała się pierwotna brama wjazdowa. W naprzeciwległej wieżom pierzei – północnej wybudowano trójdzielny, początkowo jednokondygnacyjny „Wielki Dom”, w którym znajdowały się pomieszczenia reprezentacyjne, mieszkalne, gospodarcze i kaplica.

Rozbudowa zamku przypada na połowę XV w. Mury podwyższono wówczas do 7,2m, dziedziniec o 1,5m, zaś części mieszkalnej przybyła jedna kondygnacja.. Jednocześnie ze względów funkcjonalnych brama wjazdowa została przesunięta ze środka kurtyny południowej na zachodnią, w miejsce dawnej furty pomocniczej. Wzniesiono też most zwodzony nad fosą i przedbramie.

Na przełomie XV-XVI wieku wieże zamkowe osiągnęły obecną wysokość (ok.10m). W ich murach wybito otwory strzelnicze do armat i hakownic.

Jako siedziba księcia zamek spełniał - obok funkcji obronnych (m.in. w 1465r. oparł się najazdowi Krzyżaków) - również gospodarcze, administracyjne i sądownicze. Okres jego świetności przypada na lata 1547-1556, kiedy należał do królowej Bony. Po jej wyjeździe z Polski zamek ulegał powolnej ruinie. Jeszcze w 1647r. nocowała tutaj Maria Ludwika Gonzaga, zdążająca do swojego męża Władysława IV. Jego stan był już wówczas poważnie nadwerężony . Brak należytej pieczy starostów, a następnie najazdy szwedzkie (1657 i 1708) dopełniły dewastacji i upadku zamku. W wyniku rozbiorów Ciechanów wraz z zamkiem przypadł Prusom. Nowi zarządcy rozebrali wszystkie zabudowania wewnętrzne i przedbramie.

W XIXw. ruiny zamku, przez pamięć o minionej świetności, krzepiły ducha narodu. Odwiedzali je m.in. Z.Krasiński, S.Żeromski, M. Konopnicka.

W 1818r. ruiny weszły w skład Ordynacji Krasińskich. W 1909r.dzięki pomocy finansowej Adama Krasińskiego, doprowadzono do zabezpieczenia ruin – nadbudowano koronę murów i zaplombowano pęknięcia w kurtynach.
W latach 1916-1920 i podczas drugiej wojny światowej zamek był miejscem licznych egzekucji.

W latach 50. przystąpiono do badań archeologiczno-architektonicznych oraz odbudowy zamku.

W dniu 22 lipca 1985r. została otwarta ekspozycja muzealna. Składają się na nią przykłady broni palnej, drzewcowej i uzbrojenia z XV-XVIIIw., garncarstwo i ceramika użytkowa od XI-XVIw., jak też kopie archiwaliów i fotografii dot. dziejów zamku. Wnętrza zamkowe wykorzystywane są też do wystaw czasowych, głównie archeologicznych, jak też spotkań o tematyce historycznej, koncertów muzyki dawnej.


Na dziedzińcu zamkowym natomiast odbywa się wiele imprez, zarówno o charakterze patriotycznym, oddającym pamięć tutaj pomordowanym, jak też występy współczesnych zespołów wokalno-instrumentalnych, turnieje rycerskie, Dionizje, jarmarki.
Niezapomnianymi wydarzeniami były prezentacje oper:„Straszny dwór” St..Moniuszki i „Krakowiacy i Górale” W.Bogusławskiego.
Od czterech lat cyklicznie błonia zamkowe są miejscem imprezy plenerowej „Powrót szwoleżerów”, będącej inscenizacją bitew napoleońskich.

Prowadzone współcześnie badania archeologiczne na zamku i wokół niego dostarczają wciąż nowego, naukowego materiału badawczego, który zapewne z czasem zweryfikuje niektóre hipotezy dotyczące jego historii.

Zamek Książąt Mazowieckich